ABD Başkanı Trump, İran ile potansiyel bir mutabakata ait kesin kararını şimdi açıklamazken, Tahran idaresi tarafından öne sürülen kimi ögeler reddedildi. İki taraf ortasındaki görüş ayrılıkları sürüyor.
Trump, 29 Mayıs Cuma günü toplumsal medya platformunda yaptığı paylaşımda bir muahede için koşulları sıraladı. Bu kaideler ortasında İran’ın nükleer silah edinmeme taahhüdü, Hürmüz Boğazı’nın tüm ticari gemilere derhal açılması, su yolundaki deniz mayınlarının temizlenmesi ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ABD, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) uyumunda imha edilmesi yer aldı. Trump ayrıyeten, finansal tazminat yahut yatırımla ilgili hiçbir düzenlemenin ileri bir tarihe kadar yürürlüğe girmeyeceğini duyurdu. Beyaz Saray’da ulusal güvenlik grubuyla bir toplantı yaparak kesin kararını açıklayacağını belirten Trump, toplantı sonrasında rastgele bir açıklama yapmadı.
Trump son kararını açıklamadı
Toplantıya ait isminin bilinmeyen kalması şartıyla konuşan üst seviye bir ABD’li yetkili, yaklaşık iki saat süren toplantının önerilen mutabakat üzerinde sonuncu bir karar alınmadan sona erdiğini aktardı. Toplantıdan bir karar çıkmaması, sürecin devam ettiğini gösterdi.
Bu ortada Washington idaresi Hürmüz Boğazı’ndaki baskısını artırdı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) 29 Mayıs’ta yaptığı ihtarda, stratejik su yoluna yakın bölgelerde askeri operasyonlar düzenleneceğini bildirdi. Açıklamada, deniz mayını döşeyen yahut bu faaliyetlere takviye veren gemilerin askeri amaç haline gelebileceği belirtildi. CENTCOM, İran’ın boğazdaki mayın temizleme operasyonlarını ve inançlı seyrüseferi engelleme uğraşlarını sürdürdüğünü tez etti. ABD kuvvetleri ayrıyeten İran’a yönelik deniz ablukası tedbirlerinin devam ettiğini ve 29 Mayıs prestijiyle 115 ticari geminin güzergahını değiştirmek zorunda kaldığını duyurdu.
İran mutabakat taslağındaki uyuşmazlıkları gündeme taşıdı
İran cephesinden ise Trump’ın açıklamalarına itiraz geldi. Ülkenin yarı resmi haber ajansı Fars’ın bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberinde, Trump’ın kelamlarının “doğrular ve palavralar karışımı” olduğu söz edildi. Haberde, bir taslak muahedenin şu anda İran’ın dahili inceleme sürecinin son evrelerinde olduğu ve şimdi sonuncu bir karar alınmadığı aktarıldı. Fars’ın haberine nazaran, taslak metinde Trump’ın talep ettiği Hürmüz Boğazı’nın fiyat alınmadan açık tutulması kaidesi da nükleer gereçlerin imhası gerekliliği de yer almıyor.
Haberde ayrıyeten Trump’ın tasvirinden çıkarılan en değerli hususlardan birinin, İran’ın dondurulmuş 12 milyar dolarlık varlıklarının özgür bırakılması talebi olduğu belirtildi. Taslak düzenlemeye nazaran Tahran, bu fonlar hür bırakılmadan müzakere sürecinin bir sonraki basamağına geçmeyecek. Bir öteki kilit hususun ise Lübnan’da kapsamlı bir ateşkes sağlanması olduğu bildirildi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, devlet televizyonu IRIB’e verdiği röportajda rastgele bir muahedenin katılaşmadığını vurguladı. Baghaei, Tahran ile Washington ortasında bildiri trafiğinin devam ettiğini belirterek, İran’ın acil önceliğinin “savaşı bitirmek” olduğunu söyledi. Sözcü, “Bu etapta uranyum zenginleştirme yahut zenginleştirilmiş uranyum ile ilgili hususların detayları hakkında bir konuşmamız yok” dedi.
Hürmüz boğazı üzerindeki diplomatik tansiyon sürüyor
İranlı yetkililer ayrıyeten Hürmüz Boğazı konusundaki konumlarını yineledi. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Siyaset Komitesi Sözcüsü İbrahim Rızai, toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın boğaz üzerindeki denetiminin milletlerarası alanda kabul edilmiş bir gerçek olduğunu savundu. Rızai, gemilerin İran donanmasından müsaade alarak, ilgili fiyatları ödeyerek ve rehberlik hizmetiyle su yolundan geçebileceğini tabir etti.
Dışişleri Sözcüsü Baghaei de kıyıdaş ülkeler olarak İran ve Umman’ın boğazın güvenliğinden sorumlu olduğunu vurguladı. Baghaei, iki ülkenin çıkarlarını ve güvenliğini korumak için uygun düzenekleri geliştirmesi gerektiğini, tıpkı vakitte milletlerarası denizciliğin emniyetini sağlamakla yükümlü olduklarını söyledi. Taraflar ortasındaki diplomatik temaslar devam ederken, gözlemciler sürecin önümüzdeki günlerde de belirsizliğini koruyacağını belirtiyor.
Kaynak: Dünya
