Recep ERÇİN
ABD-İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın kapanması enerji jeopolitiğinde dengeleri değiştirdi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Lideri Dr. Fatih Birol, iki ülke ortasında savaşı bitiren mutabakat anlaşmasına karşın Hürmüz kaynaklı risklerin yarattığı itimat krizi nedeniyle global güç haritasının tekrar şekilleneceğini lisana getirdi. ABD ve İran ortasında imzalanan mutabakat uyarınca 60 gün içinde her şey yolunda gitse bile müzakerelerin nasıl sonuçlanacağının kıymetli olduğunu söyleyen Birol, dün İstanbul’da düzenlenen TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu (YİK) toplantısında bir sunum yaptı.
Birol, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına neden olan savaşın güç jeopolitiği üzerindeki etkilerine ait “Vazo kırıldı” ifadesini kullandı. “Yıllarca ‘Acaba Hürmüz kapanır mı kapanmaz mı’ denilirken kapandı” diyen Birol, “Onu yapıştırıp eski haline getirmek mümkün değil. Bir defa kapandığı yeniden kapanabileceği manasına gelir.
Birçok ülke güç stratejilerini ve partnerlerini gözden geçirmeye başladı. Enerjide fiyat değil inançlı tedarik ve tek kaynağa bağlı kalmama daha değerli olacak. Bu kriz yeni bir güç haritasının çizilmesine vesile olacak. Daha evvelki krizlerde olduğu gibi… Krizin nedeni fiyatlarla ilgili değil, Hürmüz ve Orta Doğu’ya olan inançta soru işareti olmasıyla ilgili. Daha inançlı bir güç tedarik sistemine geçiliyor” değerlendirmelerinde bulundu.
“Dünya kırmızı hatta giriyordu”
“Hürmüz konusu nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın önümüzdeki 2-3 yıl içinde dünya güç haritasının tekrar çizilmeye başlanacağını düşünüyorum. İştirakler yine tanımlanacak. Yeni ortaklıklar kurulacak” diyen Birol, sadece güç değil, jeopolitik istikrarları ve ticaret yollarını da değiştirecek bir tesirden kelam ettiğini vurguladı.
Birol, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Bu sorunun tahlilinde, tek ve en kıymetli yol Hürmüz Boğazı’nın şartsız olarak ve tüm aktörlerin tehlikesiz olduğuna inanmış formda açılması. 4 sene öncesine kadar dünya iktisadının, gücünün çok büyük iki şahdamarı vardı. Birincisi, Rusya’dan, Batı Sibirya’dan Avrupa’ya giden boru sınırları, ikincisi de Hürmüz Boğazı. İkisi de şu anda kapalı durumda. Fiyatların daha da fazla gitmesini engelleyen iki neden vardı.
İlki 28 Şubat’tan evvel dünya petrol piyasalarında büyük bir bolluk vardı; arz çoktu, talep de küçüktü. Bu bize yardımcı oldu. İkincisi de 11 Mart’ta savaş başladıktan 2 hafta kadar sonra biz mevcut petrol stoklarımızdan 400 milyon varil piyasaya sunduk. Bu bir formda krizin daha da fazla büyümesini engelledi. Lakin şayet haziran sonuna kadar Hürmüz açılmazsa dünya iktisadı kırmızı bir hatta giriyordu. Onun da nedeni stoklar erimeye başlamıştı ve temmuz-ağustos prestijiyle seyahat dönemi ile birlikte petrol talebi artacaktı. Lakin Allah’tan bir tahlil bulunmuş üzere görünüyor.”
COP’un ne kadar farkındayız?
Toplantının açık oturum kısmında TÜSİAD Lider Yardımcısı Fatih Kemal Ebiçlioğlu’nun ve salonun sorularını yanıtlayan Fatih Birol, “Uluslararası alanda uzlaşı sağlamak herkesi bir ortaya getirmek sıkıntı oluyor. Lakin maalesef gidişata bakınca ‘bir ortaya gelelim’den, ‘her koyun kendi bacağından asılır’ ideolojisine dönülüyor” yorumu yaptı. COP31 konusunda sitem eden Birol, “Türk kamuoyunun COP’un ne kadar kıymetli bir şey olduğunun farkına varmadığını düşünüyorum. Bu muazzam bir fırsat, iş dünyası için. 80-90 devlet ve hükümet başkanı, on binlerce iş insanı gelecek. COP31’in bizim insani hassasiyetlerimizi dünyaya göstermek için bir fırsat olduğunu düşünüyorum” dedi.
Kaynak: Dünya
