CIA Yöneticisi John Ratcliffe, ABD istihbarat kurumlarının topladığı bilgilerin İran’ın niyetine dair önemli kuşkular uyandırdığını bildirdi. İstihbarat raporları Tahran idaresinin sonuncu bir nükleer muahede kapsamında talep edilen ödünleri vermekten kaçınabileceğini gösteriyor. Ratcliffe bu mevzudaki telaşlarını Trump ve öteki üst seviye yetkililere resmi olarak iletti. Görüşmelere yakın üç farklı kaynak ilgili istihbarat ayrıntılarını doğruladı.
Kabine içindeki tek kuşkucu isim Ratcliffe olarak öne çıkmıyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth pazar günü duyurulan mutabakat zaptı hakkında çekincelerini sundu. Bakanlar iç tartışmalarda stratejik risklere dair sorular sordu. Lider Yardımcısı Vance ile ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ise metni kararlılıkla savundu.
İki kaynak Trump ve danışmanları ortasında pazar günkü resmi açıklamadan evvel kritik toplantılar yapıldığını aktardı. Üst seviye yetkililer toplantılarda çeşitli ABD istihbarat kurumlarının sağladığı bâtın dataları kapsamlı biçimde kıymetlendirdi. İlgili datalar İranlı yetkililerin kendi ortalarındaki konuşmaların arabuluculara söylenenlerle büsbütün çeliştiğini ortaya koydu. Ratcliffe ve Rubio bilgiler ışığında İran tarafının taahhütleri yerine getireceğinden kuşku duyduğunu belirtti.
Beyaz Saray nükleer muahede kırmızı çizgilerini koruyor
İstihbarat dataları İran tarafının niyetinin nükleer mutabakat altındaki taahhütlerle örtüşmediğini net biçimde ortaya koyuyor. Bir Beyaz Saray yetkilisi Trump’ın her görüşü dinlediğini fakat en son karar verici pozisyonunda bulunduğunu hatırlattı. Yetkili pazar günü imzalanan mutabakat zaptının idarenin uzun müddettir belirlediği kırmızı çizgileri tam olarak koruyğunu argüman etti. İmzalanan metin Tahran’ın nükleer silahlara ulaşmasını engellemeyi yasal olarak garanti altına alıyor.
Metin kapsamında İran yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum stoklayamayacak ve global güç arzını tehdit edemeyecek. Hükümet yetkilileri ABD ismine yalnızca ulusal çıkarlara uygun yeterli bir nükleer muahede imzalayacaklarını vurguladı. CIA ve Dışişleri Bakanlığı konu hakkında resmi açıklama yapmayı reddetti. Pentagon ise gazetecilerin yönelttiği soruları cevapsız bırakmayı tercih etti.
Pazar günü yürürlüğe giren mutabakat zaptının nükleer unsurları tarafların 60 gün içinde uzlaşacağı detaylara dayanıyor. Gelecek periyotta tarafların kapsamlı bir nükleer muahede üzerinde mutabık kalması gerekiyor. Müzakerelerin sonraki kademesini yürütmek üzere Vance, Witkoff ve Kushner cuma günü kritik bir görüşme gerçekleştirecek. ABD heyeti İran Meclis Lideri Mohammad-Bagher Ghalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ile masaya oturacak.
Müzakereler nükleer mutabakat takvimi içinde ilerliyor
Kritik diplomatik doruğa Pakistanlı ve Katarlı arabulucular da katılarak sürece katkı sağlayacak. Ondört unsurluk birinci muahedenin tam metni şimdi kamuoyuna resmi olarak açıklanmadı. Sürece aşina bir kaynak Tahran idaresinin nükleer muahede imzalamaması durumunda mutabakat zaptından daha çıkarlı çıkacağını öne sürdü. Mevcut plan taraflar ortasında ateşkesi uzatmayı ve karşılıklı isteğe dayalı müzakereleri başlatmayı içeriyor.
Görüşmeler kapsamında İran hiçbir vakit nükleer silah edinmeme tarafındaki eski taahhütlerini yine teyit ediyor. Metne nazaran iki ülke nükleer mutabakat temelinde zenginleştirilmiş materyal stoklarının akıbetini çözmeyi taahhüt ediyor. Taraflar gelecekteki zenginleştirme faaliyetlerini ve İran’ın nükleer muhtaçlıklarını tatminkar bir çerçevede tartışmayı kabul ediyor. İran müzakereler sürdüğü surece nükleer programındaki mevcut statüyü kesin olarak koruyacak.
Washington idaresi ise müzakere müddetince yeni yaptırım kararları almayacağını ve bölgeye asker göndermeyeceğini taahhüt etti. Kesin nükleer mutabakat tamamlandığında ABD savaş için seferber ettiği askeri güçlerini 30 gün içinde geri çekecek. ABD idaresi İran’a yönelik tüm ekonomik yaptırımları belirlenen takvime nazaran büsbütün sonlandıracak. Muhalif uzmanlar İran’ın ABD koşullarında bir nükleer mutabakat imzalamasını uzak bir ihtimal olarak görüyor.
Hürmüz Boğazı ablukasının kaldırılması planlanıyor
İki üst seviye ABD yetkilisi pazartesi günü düzenledikleri brifingde İran’ın elde edeceği kazanımların büsbütün adımlarına bağlı olduğunu belirtti. Yetkililer iki yahut üç hafta içinde Tahran’ın nükleer mutabakat ödünleri konusunda samimi olup olmadığını anlayacaklarını ekledi. İran samimi adımlar atmazsa nükleer muahede süreci büyük bir avantaj sağlanmadan büsbütün durdurulabilecek. Senatör Lindsey Graham ise İran’ın yaklaşımlarından tasa duyduğunu belirterek metnin yayımlanmasını istedi.
Mutabakat zaptı nükleer şartlardan bağımsız olarak Hürmüz Boğazı’nın kısa mühlet içinde ticarete açılmasını kural koşuyor. Evraka nazaran İran ticari gemilerin inançlı ve fiyatsız geçişi için 60 gün boyunca tüm imkanlarını seferber edecek. ABD ise deniz ablukasını kademeli olarak hafifleterek 30 gün içinde büsbütün ortadan kaldıracak. İran boğazın gelecekteki idaresi ve denizcilik hizmetleri için Umman ile ortak diyalog başlatacak.
Bölgedeki öteki Körfez ülkeleri milletlerarası hukuk çerçevesinde egemenlik haklarını koruyarak yürütülen diplomatik diyaloğa iştirak sağlayacak. İran devlet medyası 60 günlük müddetin dolmasının akabinde gemilerden transit fiyatı alınması ihtimalini gündeme getirdi. Müzakere sürecinin en çekişmeli başlığını İran’ın dondurulan finansal varlıklarının özgür bırakılması konusu oluşturdu. Mutabakat metni nükleer muahede yürürlüğe girdiğinde fonların büsbütün hür kalacağını taahhüt ediyor.
Amerikan idaresindeki kaynaklar İran’ın nükleer mutabakat kurallarına ahengi ölçüsünde bir ödeme modeli uygulanacağını söz ediyor. Üst seviye bir yetkili Tahran’ın olumlu jestler yapması halinde birtakım fonların erken hür kalabileceğini aktardı. Kesin nükleer mutabakat İran’ın ekonomik kalkınması ve tekrar imarı için 300 milyar dolarlık bir fon kurulmasını öngörüyor. Mutabakat savunucuları nükleer programın büsbütün tasfiye edilmesi koşuluyla bu uzun vadeli planın gerçekleşebileceğini söylüyor.
Kaynak: Dünya
