İsrail ordusunun pazar günü ateşkes mutabakatına karşın Lübnan topraklarına yönelik yeni hava hücumları düzenlemesi ve İran’ın buna karşılık vermesi, global emtia piyasalarında arz telaşlarını tetikledi. Pazartesi günü petrol varil başına 2 doların üzerinde bedel kazandı. Yaşanan bu askeri hareketlilik, Orta Doğu genelindeki çatışmaların sona ereceğine dair beklentileri zayıflatırken, global ticaret için kritik kıymete sahip Hürmüz Boğazı üzerindeki petrol sevkiyatlarının durma noktasına gelmesi riskini tekrar gündeme taşıdı.
Piyasalarda oluşan bu arz telaşları fiyatlamalara yansıdı. ABD hafif petrolü vadeli kontratları yüzde 2,32 oranında, yani 2,10 dolar artarak varil başına 92,64 dolara ulaştı. Brent petrolü ise yüzde 2,5 oranında, yani 2,33 dolar kıymet kazanarak varil başına 95,42 dolardan süreç görüyor.
Küresel güç koridorunda Hürmüz Boğazı krizi tırmanıyor
İsrail tarafından gerçekleştirilen son hücumlar, Washington ile Tahran ortasında yürütülmesi planlanan mümkün barış mutabakatının ve global petrol ile gaz arzının kalbi pozisyonundaki Hürmüz Boğazı’nın yine deniz trafiğine açılmasının önünde büyük bir mahzur oluşturuyor. İran idaresi, Washington ile yapılacak rastgele bir barış müzakeresi için Lübnan’ı da kapsayan kalıcı bir ateşkesin mutlak ön şart olduğunu savunuyor.
Tahran, Beyrut’taki müttefiki Hizbullah ögelerini amaç alan operasyonlara İsrail topraklarına füze fırlatarak karşılık verdi. Gelişmeler üzerine Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu cephesine İran’a karşı yeni bir misilleme saldırısı başlatmaması konusunda davette bulunacağını açıkladı.
İsrail ordusu, İran takviyeli Hizbullah güçlerinin hudut ötesine roket ve insansız hava araçlarıyla saldırmasının akabinde mart ayında Lübnan topraklarına girmişti. Washington’da yürütülen ağır diplomatik müzakerelerin akabinde, İsrail ve Lübnan idareleri 3 Haziran tarihinde bir ateşkes kararı duyurdu. Taraflar nisan ayında da çatışmaları durdurma konusunda mutabık kalmış lakin bu mutabakata karşın hudut sınırındaki askeri temaslar kesilmemişti.
OPEC+ üretim artışına karşın arz açığı riskini önleyemiyor
Nisan ayı başında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonlarını askıya almasından bu yana bölgesel çatışmalar büyük oranda duraklama periyoduna girdi. Buna karşın Tahran idaresi, Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz nakliyeciliği faaliyetlerinin büyük kısmını kısıtlamaya devam ediyor.
Tedarik zincirindeki bu aksamaların gölgesinde OPEC+ koalisyonu, pazar günü son dört ay içindeki dördüncü petrol üretim artışı kararını onayladı. Piyasa analistleri, birçok OPEC+ üreticisinin Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık nedeniyle üretim kotalarını dolduramadığını belirtiyor. Uzmanlar, bu adımın global piyasalardaki arz kaygılarını hafifletmekte yetersiz kalacağını savunuyor.
Haitong Futures analistleri, daralan arz-talep istikrarı ile süratle gerileyen global petrol stoklarının bir ortaya gelmesiyle fiyatların mevcut süreç bandının zirve noktasına hakikat hareket edebileceğini öngörüyor. Uzmanlar, diplomatik bir ateşkes sağlansa bile Hürmüz Boğazı üzerindeki sevkiyatların olağana dönmesinin aylar alabileceğini vurguluyor. Güç altyapısında meydana gelebilecek muhtemel bir fiziki hasar, piyasaların toparlanma sürecini daha da yavaşlatma riski barındırıyor.
Morgan Stanley global piyasalar için vakitle yarış uyarısı yaptı
Geçtiğimiz ay bir açıklama yapan Saudi Aramco Yönetim Kurulu Lideri Amin Nasser, Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik aksamaların global petrol piyasalarında istikrarın sağlanmasını 2027 yılına kadar erteleyebileceğini belirtti. Nasser, kesintilerin uzaması durumunda her hafta yaklaşık 100 million varil arzın tehlikeye gireceğini açıkladı. Saudi Aramco, dünyanın en büyük petrol üreticisi unvanını koruyor.
Yatırım bankası Morgan Stanley ise mevcut ham petrol piyasasını vakte karşı bir yarış olarak tanımladı. Kurum, Hürmüz Boğazı’nın haziran ayı boyunca kapalı kalması durumunda, şimdiye kadar fiyatlardaki daha sert yükselişleri sınırlayan tampon faktörlerin ortadan kalkmaya başlayacağı konusunda uyardı.
Yatırım bankası, güçlü seyreden ABD ham petrol ihracatının ve Çin tarafındaki zayıf talebin, yaşanan tedarik şokunun bir kısmını absorbe ettiğini not düştü. Lakin banka, global lojistik krizinin ABD ve Çin’in dengeleyici tesirinden daha uzun sürmesi halinde dünya genelinde arz şartlarının yine önemli halde sıkılaşacağını öngörüyor.
Kaynak: Dünya
